Termowizja instalacji elektrycznej dla ubezpieczyciela – co musi zawierać raport?

Po inspekcji ryzyka ubezpieczyciel często przesyła listę zaleceń, a jedno z nich brzmi mniej więcej tak: „wykonać badanie termowizyjne instalacji elektrycznej i przedstawić raport”. Termin bywa krótki, a samo zdanie nie mówi, jaki dokument faktycznie zamknie temat. W naszej praktyce termowizja rozdzielnic w zakładach przemysłowych praktycznie zawsze zaczyna się właśnie od takiego pisma.

Kolorowe zdjęcia z kamery to jeszcze nie raport. Liczy się to, czy z dokumentu wynika, co sprawdzono, w jakich warunkach, przez kogo (jakie miał uprawnienia) i co trzeba naprawić w pierwszej kolejności. Poniżej wyjaśniamy, kto może wykonać takie badanie, jak przygotować zakład i co musi zawierać raport, żeby był przydatny dla ubezpieczyciela, działu utrzymania ruchu i elektryka, który będzie usuwał usterki. Znajdą tu Państwo także listę kontrolną, którą można przyłożyć do każdego raportu – również przygotowanego przez inną firmę.

Najważniejsze w skrócie:

• Badanie wykonuje się w czasie normalnej pracy zakładu, pod obciążeniem i przy zdjętych osłonach rozdzielnic – bez wyłączania produkcji.
• Ubezpieczyciele oczekują certyfikowanego termografisty i odpowiedniej kamery.
• Raport musi opisywać warunki pomiaru, termografistę i sprzęt, a przy każdej anomalii: miejsce, temperatury, różnicę temperatur, klasę pilności i zalecenie.
• O pilności naprawy decyduje różnica temperatur względem podobnego elementu lub otoczenia, a nie sam kolor na termogramie.
• Po naprawie usterek pilnych warto wykonać badanie kontrolne – to najprostszy dowód dla ubezpieczyciela, że problem usunięto.

Jeśli otrzymali Państwo zalecenie ubezpieczyciela prosimy przesłać jego treść i listę rozdzielnic – przygotujemy zakres badania i wycenę. Zapytaj o badanie termowizyjne lub zadzwoń: 665 245 041.

Dlaczego ubezpieczyciel wymaga badania termowizyjnego?

Dla ubezpieczyciela instalacja elektryczna zakładu to jedno z głównych źródeł ryzyka pożaru i przestoju. Poluzowane połączenie, utleniony styk czy przeciążony przewód długo nie dają żadnych objawów poza rosnącą temperaturą. Kamera termowizyjna pokazuje ją bez dotykania urządzeń i bez wyłączania zasilania, więc usterkę można usunąć w zaplanowanym terminie, a nie po awarii.

Termowizja jest stałym narzędziem inżynierów. Zalecenie po inspekcji ryzyka jest więc prośbą o dowód, że instalację sprawdzono tą samą metodą, której ubezpieczyciel ufa. Należy także zaznaczyć, że badanie termowizyjne jest jedyną bezkontaktową oceną stanu ryzyka pożarowego instalacji pozwalającą na zobrazowanie w czasie rzeczywistym.

W rozdzielnicach i na trasach kablowych badanie termowizyjne wykrywa przede wszystkim:

• poluzowane lub utlenione połączenia śrubowe i zaciskowe,
• przeciążone przewody, szyny i aparaty,
• asymetrię obciążenia faz i nagrzewanie się przewodu neutralnego,
• przegrzewające się wkładki bezpiecznikowe, styczniki i wyłączniki,
• nieprawidłowości w złączach kablowych, transformatorach i bateriach kondensatorów.

W praktyce międzynarodowej takie badanie jest stałym elementem utrzymania ruchu. Amerykańska norma NFPA 70B od wydania z 2023 r. przewiduje badanie termowizyjne urządzeń elektrycznych co najmniej raz na 12 miesięcy, a dla urządzeń w złym stanie technicznym – co 6 miesięcy.

Jeśli dojdzie do szkody, ubezpieczyciel może zapytać, czy zalecenia z inspekcji zostały wykonane. Konsekwencje zawsze określa konkretna umowa, ale raport z badania i potwierdzenie napraw warto przechowywać razem z dokumentacją obiektu.

Kto może wykonać badanie termowizyjne dla ubezpieczyciela?

W Polsce nie ma przepisów, które określałyby uprawnienia do badań termowizyjnych – piszemy o tym szerzej we wpisie Badania termowizyjne – uprawnienia. Nie oznacza to jednak, że wystarczy dowolna kamera i dowolna osoba. Zleceniodawcy i ubezpieczyciele patrzą na trzy rzeczy: kwalifikacje termografisty, uprawnienia do pracy przy urządzeniach elektrycznych i parametry kamery.

Certyfikat termografisty

Kwalifikacje termografistów opisuje norma ISO 18436-7, która przewiduje trzy kategorie (poziomy). Powszechnie stosowane są certyfikaty Infrared Training Center (ITC), oparte na tej normie:

• Level 1 – obsługa kamery i pomiar według procedury, wykrywanie anomalii.
• Level 2 – dla doświadczonych termografistów: interpretacja wyników, ustalanie przyczyny usterki i zalecenia naprawcze. Termografista Level 2 może też nadzorować pracę osób z poziomem 1.

W naszym zespole badania instalacji elektrycznych prowadzi termografista z certyfikatem ITC Level 2.

Uprawnienia elektryczne

Badanie wymaga zdjęcia osłon rozdzielnic i pracy w pobliżu części pod napięciem. Dlatego zakłady oczekują, że ekipa ma odpowiednie świadectwa kwalifikacyjne. Przykładowo w przetargach publicznych na badania termowizyjne często zamawiający wymagają od wykonawcy świadectw kwalifikacyjnych SEP w zakresie eksploatacji i dozoru dla grupy 1 i 2 oraz świadectwa wzorcowania kamery. Najprościej, gdy osłony zdejmuje elektryk zakładu, który zna instalację, a termografista pracuje obok, zgodnie z zasadami BHP obowiązującymi w obiekcie.

Kamera

Tania kamera pokaże kolorowy obraz, ale nie zawsze pozwoli rzetelnie zmierzyć temperaturę małego zacisku. Dobrym punktem odniesienia są minimalne wymagania wytycznych VdS 2859 (uznawanie rzeczoznawców elektrotermografii):

Od 2023 r. wytyczne przewidują też test rozdzielczości: kamera musi poprawnie zmierzyć temperaturę przewodu o przekroju 1,5 mm² z odległości 0,5 m. Kamera 80 × 60 czy 160 × 120 pikseli nie spełnia wymogu rozdzielczości detektora – na termogramie drobny zacisk „zlewa się” z tłem. Dla porównania Warta podaje, że jej zespół oceny ryzyka korzysta z kamer o rozdzielczości 640 × 480 pikseli. Do badań instalacji elektrycznych my używamy kamer HIKMICRO o rozdzielczości detektora 640×480 px i rozdzielczość wykonywanych termogramów 1280 x 960 pikseli oraz kamer FLIR z wąskim obiektywem i rozdzielczością detektora 320 x 240 px.

Niezależność

Warto, żeby badanie wykonała firma niezależna od wykonawcy instalacji i serwisu. Wtedy raport nie jest ani laurką dla własnej pracy, ani wstępem do oferty na naprawy – opisuje stan instalacji, a decyzję o naprawie zostawia zakładowi.

Większość firm ubezpieczeniowych wymaga aby zewnętrzny audyt termowizyjny był wykonywany minimum raz na 12 miesięcy lub raz na 5 lat. Wykonywanie wszystkich pomiarów wewnątrz zakładu nie zdejmuje ryzyka i zwykle nie spełnia wymagań warunków ubezpieczenia.

Warunki pomiaru: jak przygotować zakład do badania?

Badanie termowizyjne instalacji elektrycznej wykonuje się w czasie normalnej pracy zakładu, a nie na wyłączonej instalacji. Usterka grzeje się tylko wtedy, gdy płynie przez nią prąd, a ilość wydzielanego ciepła rośnie z kwadratem prądu. Przy połowie obciążenia ten sam luźny zacisk wydziela więc mniej więcej cztery razy mniej ciepła i łatwo go przeoczyć.

Najważniejsze warunki:

1. Obciążenie. Norma NFPA 70B zakłada badanie przy normalnym obciążeniu, a gdy to niemożliwe – przy co najmniej 40% obciążenia nominalnego obwodu. Warunki obciążenia trzeba zapisać. W przetargu, który przytaczaliśmy wyżej, zamawiający wymagał badania po co najmniej pięciu godzinach ciągłej pracy i przy minimum 40% obciążenia. Termin warto więc ustalić na zmianę o największej produkcji, a nie na weekend czy przestój.
2. Zdjęte osłony. Kamera nie widzi przez drzwi szafy ani osłonę z tworzywa, mierzy tylko temperaturę ich powierzchni. Osłony zdejmuje uprawniony elektryk, a termografista zachowuje bezpieczną odległość od części pod napięciem.
3. Warunki zewnętrzne. Przy stacjach i złączach na zewnątrz liczą się słońce, opady, mgła i wiatr.

Co warto przygotować przed badaniem:

• listę rozdzielnic i urządzeń objętych zaleceniem, z ich lokalizacją,
• schematy lub opisy rozdzielnic (oznaczenia pól i obwodów),
• termin w godzinach największego obciążenia,
• elektryka zakładu do zdejmowania osłon oraz dostęp do kluczy i pomieszczeń,
• informację o zasadach wejścia na teren (szkolenie BHP, polecenie pisemne, środki ochrony),
• treść zalecenia ubezpieczyciela – żeby zakres badania i raportu odpowiadał temu, czego oczekuje.

Co musi zawierać raport termowizyjny dla ubezpieczyciela? Lista kontrolna

Dobry raport odpowiada na cztery pytania: co sprawdzono, w jakich warunkach, kto i czym mierzył oraz co trzeba naprawić i w jakim terminie. Poniższą listę można przyłożyć do każdego raportu, także przygotowanego przez inną firmę:

1. Dane obiektu i zleceniodawcy – adres, nazwa zakładu, data i godziny badania.
2. Zakres – lista zbadanych rozdzielnic i urządzeń oraz tych, których nie zbadano, z podaniem powodu (brak dostępu, brak obciążenia, wyłączona linia).
3. Warunki pomiaru – temperatura otoczenia, obciążenie w chwili pomiaru, a przy urządzeniach na zewnątrz także pogoda.
4. Termografista – imię i nazwisko, poziom i numer certyfikatu.
5. Kamera – model, numer seryjny, rozdzielczość detektora, data ostatniej kontroli dokładności lub wzorcowania.
6. Parametry pomiaru – przyjęta emisyjność, temperatura odbita i odległość tam, gdzie ma znaczenie.
7. Kryteria oceny – jakie progi różnicy temperatur przyjęto. Bez tego klasa pilności nic nie mówi.
8. Karta każdej anomalii – termogram i zwykłe zdjęcie, dokładne miejsce (rozdzielnica, pole, aparat, zacisk, faza), temperatura punktu i temperatura odniesienia, różnica temperatur z podaniem, do czego ją liczono, obciążenie, klasa pilności, prawdopodobna przyczyna oraz zalecenie z terminem.
9. Tabela zbiorcza – wszystkie usterki na jednej stronie, z klasą pilności i miejscem na datę naprawy. To ją przekazuje się elektrykowi i ubezpieczycielowi.
10. Wnioski – ocena ogólna, potwierdzenie elementów bez zastrzeżeń, termin kolejnego badania i ewentualne badanie kontrolne po naprawach.

Ta lista pokrywa się z tym, czego wymagają zamawiający w przetargach. Podobne minimum dla protokołów z badań przewiduje NFPA 70B: kto i kiedy badał, jakie urządzenie, w jakich warunkach, według jakich kryteriów, z jakim wynikiem przed i po naprawie oraz z jakimi zaleceniami.

Najczęstsze błędy, przez które raport nie zamyka zalecenia

Raport może być obszerny i kolorowy, a mimo to nieprzydatny. Najczęściej wynika to z jednego z poniższych błędów:

• Badanie przy zbyt małym obciążeniu. Pomiar w weekend, w nocy albo podczas przestoju pokazuje „zdrową” instalację, bo usterka nie zdążyła się nagrzać.
• Pomiar przez zamknięte drzwi szafy. Kamera widzi tylko obudowę, a nie zaciski w środku.
• Kamera o zbyt niskiej rozdzielczości. Małe zaciski i przewody zlewają się z tłem, a odczyt temperatury jest uśredniony z większego obszaru.
• Odbicia wzięte za gorący punkt. Błyszczący metal odbija ciepło lamp, ludzi i sąsiednich urządzeń. Bez korekty emisyjności i temperatury odbitej łatwo o fałszywy alarm albo przeoczenie.
• Kolory zamiast liczb. Termogram bez temperatur, ΔT i podanego odniesienia nie pozwala ocenić pilności.
• Brak dokładnego miejsca. Zapis „rozdzielnica RG, przegrzanie” nie mówi elektrykowi, które pole, aparat i zacisk sprawdzić.
• Brak klas pilności i terminów. Ubezpieczyciel nie widzi planu naprawy, a zakład nie wie, od czego zacząć.
• Brak danych termografisty i kamery. Nie da się ocenić, czy pomiar wykonano rzetelnie.
• Pominięte urządzenia bez adnotacji. Raport wygląda na kompletny, choć część rozdzielnic nie została zbadana.
• Badanie po terminie. Zalecenie zwykle ma datę wykonania, dlatego termin badania warto zarezerwować z zapasem, zwłaszcza gdy zakład pracuje w systemie zmianowym.

Co po badaniu? Od raportu do zamknięcia zalecenia

Ubezpieczycielowi chodzi o bezpieczną instalację, a nie o sam dokument. Dlatego raport jest początkiem, a nie końcem pracy:

1. Usterki krytyczne zgłaszane od razu. Jeśli w trakcie badania pojawi się usterka z najwyższej klasy pilności, termografista powinien przekazać ją elektrykowi zakładu na miejscu, bez czekania na raport.
2. Raport z tabelą zbiorczą. Zakład dostaje dokument z listą usterek uporządkowaną według pilności.
3. Naprawy według priorytetów. Elektryk lub serwis usuwa usterki, zaczynając od najpilniejszych. Datę i zakres naprawy warto dopisać do tabeli zbiorczej.
4. Badanie kontrolne. Naprawione miejsca sprawdza się ponownie kamerą, pod obciążeniem. Porównanie „przed” i „po” jest najprostszym dowodem, że usterka zniknęła.
5. Odpowiedź do ubezpieczyciela. Raport, potwierdzenie napraw (protokół lub faktura) i wynik badania kontrolnego trafiają do ubezpieczyciela bezpośrednio albo przez brokera. Na tej podstawie ubezpieczyciel może uznać zalecenie za wykonane.
6. Kolejne badanie. Termin wynika z zalecenia lub umowy, a gdy takich wskazówek brak, dobrą praktyką jest powtarzanie badania co 12 miesięcy.

Jak często badać instalację i od czego zależy cena?

Częstotliwość wynika przede wszystkim z zalecenia ubezpieczyciela i umowy. Gdy takich wskazówek nie ma, w zakładach produkcyjnych i magazynach rozdzielnice bada się zwykle raz w roku. Tak samo przewiduje NFPA 70B, która dla urządzeń w złym stanie technicznym skraca ten okres do 6 miesięcy.

Częściej warto badać instalację:

• po rozbudowie, modernizacji lub przyłączeniu nowych maszyn,
• po awarii, zadziałaniu zabezpieczeń albo wymianie aparatury,
• w okresach największego obciążenia, np. w szczycie sezonu w logistyce lub przy pracy na trzy zmiany,
• gdy poprzednie badanie wykazało usterki do monitorowania.

Cena zależy głównie od:

• liczby rozdzielnic, pól i urządzeń do sprawdzenia,
• dostępu do nich (wysokość, pomieszczenia z ograniczonym wstępem, asysta elektryka),
• pory badania, np. praca w nocy lub w weekend przy produkcji ciągłej,
• odległości dojazdu i liczby lokalizacji,
• zakresu raportu i ewentualnego badania kontrolnego po naprawach.

Wycenę przygotowujemy na podstawie listy rozdzielnic i treści zalecenia ubezpieczyciela – szczegóły znajdą Państwo na stronie badania termowizyjne rozdzielnic elektrycznych.

FAQ – najczęstsze pytania

Podsumowanie

Raport termowizyjny dla ubezpieczyciela to nie zbiór kolorowych zdjęć, tylko dokument, z którego wynika stan instalacji i plan jej naprawy. Żeby spełnił swoją rolę, badanie trzeba wykonać pod obciążeniem i przy zdjętych osłonach, kamerą o odpowiedniej rozdzielczości. Każdą anomalię należy opisać miejscem, różnicą temperatur z podanym odniesieniem, klasą pilności i zaleceniem, a po naprawach warto zamknąć temat badaniem kontrolnym.

Jeżeli otrzymali Państwo zalecenie ubezpieczyciela, prosimy o przesłanie jego treści i listy rozdzielnic – przygotujemy zakres badania i wycenę. Badania termowizyjne instalacji elektrycznych wykonujemy w zakładach przemysłowych, magazynach i obiektach komercyjnych na terenie Wielkopolski. Pozostajemy do Państwa dyspozycji: zapytaj o badanie termowizyjne rozdzielnic.