W grudniu 2022 r. zbadaliśmy kamerą termowizyjną rozdzielnice NN w zakładzie produkcji wyrobów z tworzyw sztucznych w Wielkopolsce. Raport wykazał 16 nieprawidłowości, w tym 2 do natychmiastowej naprawy (z temperaturą styku nawet do 180,5 °C). Po naprawach badanie kontrolne potwierdziło usunięcie wad.
Poniższy przypadek badania pokazuje, że pomiarów termowizyjnych nie wykonuje się tylko dla uzyskania dokumentu do celów ubezpieczeniowych. Termowizja wykonana przez doświadczonego operatora kamery, jako diagnostyka obrazowa, jest jedną z najskuteczniejszych metod bezkontaktowej diagnostyki anomalii termicznych w zakładach i powinna być wykonywana prewencyjnie.
Poniżej opisany przypadek oraz liczby, termogramy i zdjęcia pochodzą z dwóch naszych raportów: z badania wykonanego w grudniu 2022 i z badania kontrolnego z początku 2023 roku.
Poniżej przedstawiamy jak w praktyce wygląda nasze badanie termowizyjne rozdzielnic elektrycznych: pomiar pod obciążeniem, raport z klasami pilności i kontrola po naprawach.
Dane w skrócie
| Informacja | W tym badaniu |
|---|---|
| Obiekt | Czynny zakład produkcji wyrobów z tworzyw sztucznych, województwo wielkopolskie |
| Cel | Ocena stanu aparatury nn i lista napraw według pilności, na zlecenie działu utrzymania ruchu |
| Zakres | Rozdzielnice i szafy sterownicze w pomieszczeniach produkcyjnych, rozdzielnice nn w stacjach transformatorowych, złącza siłowe i jednofazowe dużej mocy, silniki z reduktorami i przekładniami pasowymi. |
| Metodyka | Pomiar pod napięciem i obciążeniem, w czasie pracy linii. Porównanie faz L1-L2-L3 przy tym samym prądzie, pomiar prądu cęgami przy anomaliach |
| Wyniki | 16 nieprawidłowości, w tym 2 w klasie 1 (145,1 °C i 180,5 °C). |
| Dokumentacja | Raport techniczny zawierający termogramy z wartościami i parametrami pomiaru, zdjęcia wizualne, pomiary prądu |
| Termografista | Badanie w 2022 r. wykonał termografista level 1 z ważnym certyfikatem ITC oraz uprawnieniami SEP D i E. (Aktualnie badania wykonuje termografista level 2 ITC) |
| Rezultat | Kontrola po kilku tygodniach: wady usunięte (ΔT 0,2-0,4 K) |
Obiekt, cel i zakres badania
Badanie zlecił dział utrzymania ruchu zakładu produkcji z tworzyw sztucznych w Wielkopolsce. Celem była ocena stanu aparatury elektrycznej nn na podstawie analizy ryzyka ubezpieczyciela – badanie termowizyjne było wymogiem skutecznej ochrony ubezpieczeniowej.
Zakres ustaliliśmy według listy urządzeń klienta:
- rozdzielnice, w tym szafy sterownicze w pomieszczeniach produkcyjnych i rozdzielnice nn w stacjach transformatorowych,
- złącza siłowe i jednofazowe dużej mocy,
- silniki z reduktorami i przekładniami pasowymi.
Łącznie przebadaliśmy 64 rozdzielnic i szaf sterowniczych.
Dlaczego takich badań wymaga ubezpieczyciel zakładów przemysłowych: luźne lub utlenione połączenie ma większą rezystancję i nagrzewa się pod obciążeniem. Skutkiem jest degradacja izolacji, uszkodzenie aparatu, a w skrajnym przypadku pożar i nieplanowany postój linii.
Metodyka i warunki pomiarów
Pomiary wykonaliśmy w czasie pracy linii, przy otwartych rozdzielnicach i aparaturze pod napięciem i obciążeniem. Bez przepływu prądu wadliwe połączenie się nie nagrzewa, więc nie da się go wykryć.
- Termografia jakościowa do lokalizacji anomalii i ilościowa do odczytu temperatur: maksimum w obszarze (Bx) i w punktach (Sp).
- Porównanie faz L1-L2-L3 tego samego obwodu, przy tym samym prądzie.
- Pomiar prądu cęgami przy anomaliach, żeby odróżnić wadę połączenia od nierównego obciążenia faz.
- Klasyfikacja według temperatury maksymalnej i ΔT oraz zalecenie z terminem.
Niepełne obciążenie zaniża wyniki. Moc wydzielana na rezystancji połączenia rośnie z kwadratem prądu.
Sprzęt
| Urządzenie | Parametry |
|---|---|
| Kamera termowizyjna FLIR E60 | detektor 320 × 240, czułość (NETD) poniżej 0,05 °C, pasmo 7,5-13 µm, pole widzenia 25° × 19°, IFOV 1,36 mrad, zakres 0-650 °C, dokładność ±2 °C lub ±2 % |
Kamera użyta w 2022 r. miała detektor 320 × 240 i czułość poniżej 0,05 °C. Detektor odpowiada minimum z załącznika C wytycznych VdS 2859 (320 × 240), a czułość była lepsza od wymaganej wartości 0,08 K. Dziś do badań rozdzielnic używamy kamery z detektorem 640 × 480.
Parametry pomiaru
| Parametr | Wartość i uzasadnienie |
|---|---|
| Emisyjność utlenionych styków i śrub | 0,80 |
| Emisyjność izolacji przewodów i naklejek oznaczeń faz | 0,94-0,95 |
| Temperatura odbita | 9-19 °C, ustawiana osobno dla każdego pomieszczenia |
| Odległość | 0,5-1 m, transmisja atmosfery bliska 1, wpływ pomijalny |
| Rozdzielczość | ok. 1,4 mm na piksel z 1 m; najmniejszy wiarygodnie mierzony obiekt (3 × 3 piksele) to ok. 4 mm |
Emisyjność dobieraliśmy do powierzchni. Jeśli rzeczywista emisyjność utlenionego styku była niższa niż 0,80, kamera zaniżyła wynik, więc rzeczywista temperatura była jeszcze wyższa.
Wyniki: 5 nieprawidłowości, w tym 2 w klasie 1
Raport z grudnia 2022 r. wykazał 16 nieprawidłowości, w tym 2 w klasie 1. Poniżej opisujemy pięć z nich, z największymi i jednoznacznymi różnicami temperatur: oba przypadki klasy 1 i trzy przypadki klasy 2.
| Przypadek | Miejsce | T maks. | Odniesienie | ΔT | Prąd | Klasa |
|---|---|---|---|---|---|---|
| A | Złącze główne szafy sterowniczej, pomieszczenie produkcyjne | 145,1 °C | powietrze 20,0 °C | kryterium T > 80 °C | – | 1 |
| B | Złącze zasilania wyłącznika głównego, rozdzielnica w hali produkcyjnej, faza L3 | 180,5 °C (styk), 102,2 °C (izolacja) | 30,4 °C (najchłodniejszy przewód) | 71,8 K (izolacja) | 113 A na każdej fazie | 1 |
| C | Złącze fazy L2, rozdzielnica nn w stacji S1 | 41,3 °C | 14,7 °C (śruba L1) | 26,6 K | 136 A na każdej fazie | 2 |
| D | Złącze fazy L1 odpływu zasilającego maszynę, stacja S2 | 43,3 °C | 17,0 °C (najchłodniejsza faza) | 26,3 K | 60 A na każdej fazie | 2 |
| E | Szyna L1, druga rozdzielnica nn w stacji S1 | 26,9 °C | 12,3 °C (szyna L3) | 14,6 K | – | 2 |
Prąd podajemy tam, gdzie zmierzyliśmy go cęgami i zapisaliśmy w raporcie. Przypadek A trafił do klasy 1 na podstawie temperatury bezwzględnej, bo w kadrze nie było fazy porównawczej. C i D, z ΔT ok. 26 K, były blisko progu klasy 1 (30 K).
Dokumentacja: termogramy czterech wybranych przypadków
Przy każdym termogramie podajemy parametry pomiaru. Wartości odczytujemy z narzędzi pomiarowych kamery, czyli obszarów (Bx) i punktów (Sp), a nie z zakresu barw.
A. Złącze główne szafy sterowniczej: 145,1 °C


Najwyższa temperatura (145,1 °C) była w obszarze styku, a zacisk obok miał 136,1 °C. Przewód doprowadzający (87,4 °C) nagrzewał się od złącza przez przewodzenie, więc źródłem ciepła był styk.
Przebarwienia na złączu potwierdzają wadę i oznaczają ryzyko pożaru. W kadrze nie było fazy porównawczej, dlatego ocenę oparliśmy na temperaturze bezwzględnej: 145,1 °C to wyraźnie ponad próg 80 °C.
Termogram FLIR20266. Emisyjność 0,80, temperatura odbita 18 °C, odległość 1 m.
Klasa 1. Zalecenie: niezwłoczna wymiana tulei i śruby styku.
B. Złącze zasilania wyłącznika głównego: 180,5 °C przy równym obciążeniu faz


W tym konkretnym przypadku badanie termowizyjne obrazuje możliwość prewencyjnej diagnostyki obrazowej. W obrazie kamery już z pewnej odległości widać było przegrzany przewód fazy L3: 102,2 °C na izolacji, przy 49,1 i 30,4 °C na pozostałych fazach. Pomiar cęgowy pokazał 113 A na każdej fazie, więc przyczyną była rezystancja styku, a nie obciążenie.
Po demontażu osłon rozdzielni oraz podejściu na 0,5 m i spojrzeniu na styk na wprost kamera pokazała 180,5 °C, o 78 °C więcej niż na izolacji. Izolacja pokazywała skutek, a źródło ciepła było widać dopiero z bliska. To dobry przykład, jak odległość i kąt widzenia wpływają na wynik.
ΔT izolacji fazy L3 względem najchłodniejszego przewodu wyniosła 71,8 K. Termogramy FLIR20682 (1 m, emisyjność 0,94 dla izolacji) i FLIR20684 (0,5 m, emisyjność 0,80 dla styku). Temperatura odbita 19 °C.

Klasa 1. Zalecenie: bezzwłoczna wymiana śrub łączeniowych przy wyłączniku.
D. Złącze fazy L1 odpływu zasilającego maszynę: ΔT 26,3 K

Przewód fazy L1 miał przy zacisku 43,3 °C, a najchłodniejsza faza 17,0 °C, przy równym prądzie 60 A. Temperatura malała wzdłuż przewodu od zacisku, czyli źródłem ciepła było połączenie, a nie przewód.
Druga faza też była cieplejsza od najchłodniejszej, o ok. 10 K. Dlatego zaleciliśmy kontrolę całego złącza, a nie tylko fazy L1.
Termogram FLIR2020. Emisyjność 0,95 (izolacja), temperatura odbita 12 °C, odległość 1 m.
Zalecenie: dokręcenie złącza z wymianą śrub wraz z tuleją zaciskową.
E. Szyna L1 w rozdzielnicy nn: ΔT 14,6 K


Goła szyna metalowa ma niską emisyjność i odbija otoczenie, więc odczyt bezpośrednio na niej byłby zaniżony. Dlatego temperaturę odczytaliśmy na naklejkach oznaczeń faz, przyjmując emisyjność 0,94.
Cała szyna L1 była cieplejsza na obu wysokościach pomiaru: ΔT względem L3 wynosiła 12,4 K u góry i 14,6 K u dołu. Taki obraz wskazuje na wadę połączeń śrubowych szyny.
Wadę potwierdziło badanie kontrolne: po dokręceniu śrub różnica zniknęła.
Termogram. Emisyjność 0,94, temperatura odbita 9 °C, powietrze 10 °C, odległość 1 m.
Klasa 2. Zalecenie: dokręcenie śrub całej szyny L1.
Badanie kontrolne po naprawach
Sześć tygodni po badaniu, gdy dział utrzymania ruchu wykonał naprawy według raportu, zrobiliśmy badanie kontrolne. Badanie potwierdziło usunięcie wszystkich wad, przykład trzech usuniętych:
| Przypadek | Działanie zakładu | Grudzień 2022 | Luty 2023 | Status |
|---|---|---|---|---|
| C. Złącze fazy L2, stacja S1 | dokręcenie złącza | ΔT 26,6 K przy 136 A | ΔT 0,2 K (fazy 5,0 / 5,1 / 4,9 °C) | wada usunięta |
| D. Złącze fazy L1 odpływu, stacja S2 | dokręcenie złącza | ΔT 26,3 K przy 60 A | ΔT 0,4 K przy 60 A | wada usunięta |
| E. Szyna L1, stacja S1 | dokręcenie śrub szyny | ΔT 14,6 K | ΔT 0,4 K (fazy 2,9 / 3,3 / 3,1 °C) | wada usunięta |


Uwaga na barwy: paleta jest skalowana do zakresu sceny, a w lutym obejmowała tylko kilka stopni, np. 2,2-6,3 °C. Dlatego obrazy kontrolne wyglądają „gorąco”, choć różnice między fazami nie przekraczają 0,4 K. Porównujemy wartości, nie kolory, o czym piszemy też w poradniku jak czytać obraz z kamery termowizyjnej.
Wnioski dla działów utrzymania ruchu
- Usunięcie wady potwierdza dopiero pomiar porównawczy pod obciążeniem. W przypadkach C, D i E różnica między fazami spadła z 14,6-26,6 K do 0,2-0,4 K.
- Po wadzie klasy 1 trzeba ocenić cały aparat, nie tylko złącze. Styk pracujący w ok. 180 °C uszkodził wyłącznik (przypadek B).
- Kontrola bez obciążenia nie daje diagnozy.
- Pomiar prądu odróżnia wadę połączenia od nierównego obciążenia. W B, C i D prądy były równe, więc przyczyną była rezystancja połączeń.
- Liczą się wartości, nie barwy. Skala termogramu bywa nasycona (przypadek A) albo bardzo wąska (kontrola w lutym).
Najczęstsze pytania
Nie, badanie wykonuje się pod napięciem i obciążeniem. W tym zakładzie pomiary trwały w czasie pracy linii, przy otwartych rozdzielnicach. Osłony zdejmuje uprawniony elektryk, najlepiej elektryk zakładu.
W tym zakładzie kontrola odbyła się kilku tygodniach po pierwszym badaniu, po naprawach wykonanych przez dział utrzymania ruchu. Ważniejszy od terminu jest stan pracy urządzeń: kontrola ma sens tylko pod obciążeniem i powinna być realizowana w możliwie krótkim terminie.
Nie. Przegląd 5-letni z art. 62 ustęp 1 pkt 2 Prawa budowlanego obejmuje badanie instalacji elektrycznej, m.in. oporności izolacji, zabezpieczeń i uziemień. Termowizja go uzupełnia, bo pokazuje stan połączeń pod obciążeniem. Pomiary elektryczne wykonujemy jako osobną usługę.
Zazwyczaj nie, wymogiem ubezpieczyciela jest wykonanie badania termowizyjnego instalacji przez osobę niezależną. Pomiary prewencyjne przez dział utrzymania ruchu są dobrym pomysłem dla bieżącego utrzymania linii produkcyjnych. Pomiar przez firmę zewnętrzną zależy od indywidualnej oceny ryzyka ubezpieczycieli i zazwyczaj powinien być zlecany minimum raz na 12 miesięcy. Warto pamiętać, że samo posiadanie kamery termowizyjnej bez doświadczenia operatora może powodować niezauważenie części wad.
Podsumowanie
Badanie pod obciążeniem w czynnym zakładzie wykazało 16 nieprawidłowości, w tym 2 w klasie 1, z temperaturami 145,1 i 180,5 °C. Badanie kontrolne potwierdziło usunięcie wszystkich wad.
Ten przypadek pokazuje, że termowizja to nie tylko dokument dla ubezpieczyciela. Należy także zaznaczyć, że o wyniku decyduje doświadczenie termografisty, a nie sama kamera. Przy styku B dopiero zmiana odległości i kąta pokazała 180,5 °C zamiast 102,2 °C na izolacji. Przy szynie E wiarygodny odczyt dał pomiar na naklejkach faz, a nie na gołym metalu.
Dlatego zalecamy termowizję rozdzielnic jako badanie prewencyjne, najlepiej co 12 miesięcy, a po naprawach pomiar kontrolny pod obciążeniem. Bez kontroli zakład wiedziałby tylko, że coś dokręcono. Po kontroli wie, które wady zostały skutecznie naprawione.
Jeśli Państwa zakład potrzebuje badania termowizyjnego rozdzielnic, np. na zalecenie ubezpieczyciela, prosimy o przesłanie listy rozdzielnic i treści zalecenia. Na tej podstawie przygotujemy zakres i wycenę badania termowizyjnego rozdzielnic. Zapytanie można wysłać przez formularz kontaktowy.







